DadaRabe "Hiaraka Handresy! "

AZA AMPIJALIANA NY TENINTSIKA (DdRb)

dadarabe — Tue, 08 Apr 2008 02:55:35 +0300

Miarahaba,

Ity misy lalàna vitsy momba ny teny malagasy nalefan'ny reniko ho ahy (Mme RABE Paule, mpampianatra malagasy) efa ho taona maromaro izay. (lavalava ihany an!) :

DdRb

Règle 1: Raha miantomboka voyelle, mianjera ny "o" @ ho sy no
- Raha renisoratra teny iray.
Oh tenenina - hotenenina - notenenina
Règle 2: Tsy mitambatra ny "ho" raha miaraka amin'ny fototeny.
Ho re nefa horenesina
Ho tonga notongavina

Teny miantomboka @ H
Aorian'ny: mba, tokony, tia, te, ta, afaka, madiva, ndeha, aoka
oh: tokony horaisina
- Rehefa tsy hay raha misy h na tsia dia atao fanakambanan-teny na asiana "an-" eo alohany. Raha heno ny "k" dia miantomboka amin'ny "h" ny teny.
an-kandrina -> handrina
lalan-kitan- -> hita

- Ny fototeny ny teny misy ng dia misy "h" mangatsiaka -> hatsiaka

- Ny anarana rehetra any amin'ny adj dia misy "h"
mena -> hamena, mazava -> hazava

Mikambana sa tsia
- Maha:
Raha ny heviny hoe "mahatonga ho" dia mikambana -> mihatsara
Raha manavaka hevitra teny roa: Maha-olona

- Ny tovana rehetra mikambana amin'ny fototeny: mihatsara sns

- Samy hafa manao ahoana sns.

Raha eo aloha mijanona ho teny 2 samy hafa ny fiteny, nefa fiteny samihafa.

Eo amin'ny teny milaza toerana misy:
an oh: an-tsekoly. afara, Antsiranana

- Fiforonan'ny verbe circ: mahandro - miala ny an, misy tovana -ana -> ahandroana.

Matoantenin'ny iharana: Passif
FT+ina na +ana -> vakina - totoina - raraka -> k lasa h: rarahina
ilaina nefa hotazana -> "z" fanatsaram-peo.

Toa sy toy
Toy ny: toa an'i, toa olona sns.
Noho: eo no ho eo, folo taona no ho miakatra, Maro no ho tonga noho ny firaisan-kina.
Lehibe noho ilay nasaina - Raha milaza fotoana: nony tonga izy, Izy no teo.
Raha misy ny aoriana: Noho ny - Tahaka ny - ohatra ny - Momba ny -> Pronom pers: izaho, ianao izy, izahay, ianareo.

FITSIPI-PANORATANA
Tadidio: Ezaka, anikeheo, te-hilalao

Fanakambanan-teny raha renisoratra ny teny faharoa.

I-KA-TRA
1) Miala ny Ka, Tra, soloina tsipi-panohizana,
satroka-zaza -> satro-jaza sns.
(h ->k, s ->ts, l ->d, v ->b, r ->dr na dh, z ->j, f ->p)

2) Raha misy "ny" aoriana, ka, tra -> ky try satroky ny zaza.

3) Raha anaran'olona satroky Rakoto

II-NA ny teny voalohany.
Raha miantomboka @ "ni" na "n" ny teny faharoa: mianjera ny "na" oh: tavia-miaramila.

Raha @ litera hafa dia "a" mianjera soloina "-" oh tanan-jaza, haizim-pito

III-Raha tsy miafara amin'ny KA, TRA, NA ampiana "na" dia toy ny eo ambony taniva vary -> tanim-bary.
(Tanimbary Milaza zavatra concret mitambatra)

Raha zanatsoratra ny teny faharoa: na misy "ny"

1) Raha mpanao ny asa na tompon-javatra ihany no misy faingo mihantona.
oh: hevitr'olona, lanjain'ny vahoaka.

2) Raha adj ny 2ème na COD dia mijanonaa ho teny roa
oh: varotra olona, zaza alika

Ny tsika dia manaraka io koa: tanantsika, lobatsika.

Manaraka io koa ny teny verindroa
oh: petraka -> mipetrapetraka.

Mari-potoana:
Ny matoanteny (verbe) miamtomboka amin'ny "m" amin'ny ankehitriny (présent) dia tsy afaka miantomboka amin'ny zana-tsoratra fa : misoma, hisoma, nisoma: m/h/n

Ankoatra izay: zéro/no/ho. ilalaovaha -> h(o)ilalaovana -> hilalaovana
n(o)ilalaovana -> nilalaovana

Ny momba ny jenetikan’ny mponina ao Madagasikara :

dadarabe — Wed, 27 Feb 2008 01:02:19 +0200

Ny antsasaky ny “lignées génétiques” n’ny mponina ao Madagasikara dia avy amin’ny olona tany Bornéo, izay mielanelana 7000km amin’i Madagasikara. Ny antsasany kosa dia avy any amin’ny mponina avy any Afrika atsinanana.

Ny nosy Madagasikara dia 400km mielanelana amin’i Afrika. Misy valim-pikarohana vaovao nivoaka tamin’ny “American Journal of Human Genetics”, nampiseho fa misy mampiavaka manokana ny mponin’I Madagasikara.

Vao voalohany izao no nahafahana namaritra mazava tsara ny fototry ny “lignées génétiques” n’ny mponina Malagasy, sy ny toerana tokony ho niaviany, ary azo heverina ho manakaiky ny marina hoy ny Dr Matthews Hurles ao amin’ny Wellcome Trust Sanger Institute.

Ireo mponina ireo dia fifangaroana 50/50 ny vondrom-pirazanana anankiroa. Tsara ny manambara fa ireo taranaka ireo dia nifangaro nandritra ny taonjato maro hatramin’ny fiatombohan’ny fisian’ny olona teo amin’io nosy io hoy izy. Ireo marika arkeolojika dia maneho fa vao haingana ny fisian’ny mponina tao amin’ny nosy : eo amin’ny 1500 taona.

Mba ahatomombana ny fikarohana nataony, ireo mpikaroka ao amin’ny Oniversite n’i Cambridge, Oxford ary Leicester, dia nampiasa mpanamarika ny DNA karazany roa : Ny Chromosomes Y, entin’ny lehilahy ihany, ary ny DNA mitochondrial, izay lovain’ny vehivavy ihany. Noho izany ary dia nampitaha ny fitoviana ara-jenetika tamin’ny Malagasy sy ireo mponina isan-karazany amin’ny ranomasim-be Indiana ry zareo. Ireo karazana Chromosome Y tsy avy any afrika hita tamin’ireo Malagasy dia mifanakaiky indrindra amin’ny an’ireo karazana ananan’ny olona any Bornéo (raha oharina amin’ny mponina hafa rehetra). Hita koa tamin’ny alalan’ny DNA mitochondrial fa ny ivon-toerana niaviany dia avy amin’ireo nosy any Asia atsimo atsinanana ary koa avy any afrika atsimon’i Sahara hoy ny Dr Peter Foster ao amin’ny Institut McDonald (ivom-pikarohana momba ny arkeolojika ao amin’ny Oniversite n’i Cambridge).

Efa fantatra rahateo fa ny teny malagasy dia misy ifandraisany amin’ny teny indoneziana. Ny teny tena mifanakaiky aminy indrindra dia ny teny “Maanyan” ampiasaina ao atsimon’i Bornéo hoy i Hurles. Mifandraika izany ilay fikarohana jenetika sy ilay tolokevitra lingistika. Ankoatr’izay, ny firafitry ny mponin’i Madagasikara dia mampiseho endrika mahaliana eo amin’ny tantaran’ny olombelona, raha eo amin’ny fifindra-monina sy ny fifangaroan’ny mponina no jerena. Ary koa vavolombelon’ny fahaizana mahatalanjona nananan’ireo mponina taloha amin’ny fifindra-monina lavitra dia lavitra mamakivaky ranomasim-be.

Ny fifindrana goavana izay niainga avy tany Asia atsimo atsinanana tany amin’ny 2000 taona ka hatramin’ny 1500 taona tany aloha miohatra amin’ny ankehitriny, araka ny vokatr’ireo fikarohana, dia maneho an-tsary koa ny fisian’ny fifindra-monina niainga tamin’io toerana io mankany Pasifika, Mikronezia ary I Polinezia 1000 taona lasa izay.

May 2005

(Mpandika Dr P.Rabe)

Jereo : http://www.sanger.ac.uk/Info/Press/2005/050504.shtml

MILA FITIAVANA (eritreritra momba an’i Madagasikara)

dadarabe — Tue, 19 Feb 2008 20:24:38 +0200

    Miarahaba,

    Tsy ho lava resaka aho fa ny eritreritra manitikitika ny saiko no ambarako. Matetika aho rehefa miresaka aminareo namana, na mifanatrika , na an-telefaonina, na amin’ny internety ka miady hevitra momba ity Madagasikarantsika ity, dia maro ny lohahevitra tonga ao an-tsaiko. Ny tiako ho asongadina manokana satria izay no hitako lehibe indrindra dia ity ambarako manaraka ity.

    « Na inona na inona ataontsika, na inona na inona tanjona heverintsika ho an’i Madagasikara, raha tsy misy ny FITIAVANA NY TANINDRAZANTSIKA dia zava-poana, eny, zava-poana ihany izany ».

    Raha ny mpitondra, ny mpanohitra, ny vahoaka no miasa noho ny fitiavana tanindrazana fa tsy noho ny fitiavan-tena dia izay no fiandohan’ny fandrosoana.

    MILA FITIAVANA na ny resaka, na ny ady hevitra, na ny asa, na ny ezaka sy izay rehetra ataontsika ho an’ny tanindrazantsika. Vetivety foana dia ho very ilay tanjona raha toa ka miala ao am-pontsika ilay fitiavana.

    …Dia ilay fitiavana mirehitra ao anatintsika lalina toy ny afo sy fanilo manazava ny lalantsika ;
    …Dia ilay fitiavana mampidoboka ny fontsika ka mahatonga antsika hiroso am-piravoana ho amin’ny asan-tanindrazana ;
    …Dia ilay fitiavana mandresy ny fitiavan-tena ka hahafahantsika mahafoy ny fiainantsika, eny hatramin’ny aintsika aza raha ilaina ho an’i Madagasikara.

    Tsy hifanerena ny fitiavana fa vokatry ny fo !

    « Trafo-kena ome-mahery, am-bava homana, am-po mieritra ! ».

    DadaRabe
    19/02/08

HIARAKA HANDRESY !

dadarabe — Sun, 27 Jan 2008 17:09:13 +0200

Dinidinikay sy I Madagasikara manokana.

DdRb

HIARAKA HANDRESY !

Raha sitrakao…

Hiaraka isika !
Hiroso sy hiampita,
Hisaina sy ho fetsy,
Hiaina sy handresy.

Hanosika ny hatsiaka,
Hamakivaky riaka,
Hisedra haizim-pito,
Hitsena ny ampitso.

Ka ny fanantenana
Sy herim-po mafana,
Finoana tsy mirona
No ainga hilofoana.

F’ianao no lalaiko,
Ianao no hajain’ny saiko,
Ianao no firavako,
Ianao no hany fitiavako…

…Ry Madagasikara !

DadaRabe
Saint Pierre et Miquelon
27/01/08 12:04

IANAO NO MAHALALA

dadarabe — Thu, 16 Aug 2007 23:58:59 +0300

Ry hany tanindrazako! Tsy foiko sy malala!
Raha nandao anao aho, an-taona maro izay,
Tsy hoe ninia nikimpy na koa tsy nahalala
Ny ratra sy ny fery na ny ady mahamay
S’ireny fijaliana,
Ireny fahoriana,
Ireny fihafiana,
Izay nitomaniana.

Ry tany tiako indrindra, narary anie ny foko,
Raha sendra ny tsy fidy, ka ho any an-tsesitany;
K’ireny ranomaso, nilalotra toloko
Niniako nampanginina na hila tsy ho lany,
Fa mafy ny mitady,
Manangana ny ho avy,
Fa ts’isy vavahady
Misokatra sahady.

Dia nifandimby teny ny andro sy ny volana,
Toa efa hody ventiny ny rano nantsakaina,
Kinanjo tsy nampoizina fa misy foana ny olana
Mitady hanembatsembana ilay maraina andraina ;
Te hody aho na androany
Raha azo atao izany,
Fa saingy nofy ihany
Ny foko toa tomany!

Misy ny milaza fa efa nanadino anao ny foko tia,
Nolazainy koa fa efa natakaloko ny hafa hono ianao !
K’aleoko miampify, mandositra anao aty lavitr’aty,
Minia tsy mahatsiaro ary manadino, nahita vaovao!
Ry Madagasikara!
Ianao no mahalala
Ny foko anie tsy hiala
Fa tia toy ireny adala.

DadaRabe
Marseille
22/08/01