DadaRabe " Tsy amidy ny fanahy"

VILAM-BAVA !

dadarabe — Sat, 14 Mar 2009 20:45:17 +0200

‘Ndeha hitady rariny sy koa mangarahara !
Inona no lalana ? Mangalatra pouvoir !
‘Ndeha isika hanohitra ny didin’olon-tokana !
Inona no lalana ? Mandroba sy mitokona !

‘Ndeha hitondra marina ny tena fahafahana !
Inona no atao ? Asivo fangalarana !
‘Ndeha isika hilaza ny marina an-gazety !
Inona no atao ? Darohy ireo izay tsy mety !

‘Ndeha hahindrahindra ilay demôsy kirasia !
Ahoana no atao ? Poteho ‘reo ‘zay tsy tia !
‘Ndeha mba hampandroso ny tanindrazantsika
Ahoana no atao ? Vonoy izay tsara bika !

Hoy ho hoe :

‘Ndeha manova fenitra fa tena vilam-bava !
Fa mila fifidianana vao miakatra pouvoir !

DadaRabe
12/02/09

DEMOKRASIA HAFAKELY

dadarabe — Tue, 03 Mar 2009 18:32:21 +0200

Handrodana satria…
Mamy ery ny seza !
Ka lendalenda erỳ !
Fa may ny te ho ngeza !

Handrodana hatrany !
Matsiro be ny saosy !
Hangarona vilany !
Hameno ny sakaosy !

Hianjera izay hianjera !
Ho rava izay ho rava !
Fa izy mila afera,
Fa izy mila drala !

“Ampio aho rey vahoaka !
Fa mila tosi-tanana !
Vonjeo aho rey vahoaka !
Fa sao dia tapa-tanana !”

“Handrodana aho vahoak’ô !”
………………………………
Kanefa hatram’izay,
Ny hany mba napoaka ?
…Tsy misy na dia iray !

DadaRabe

RIVO-PANDRAVA

dadarabe — Wed, 25 Feb 2009 23:39:00 +0200

Raha ny fandrobana sy ny fandravana,
Mitondra dinamita, manapaka tetezana,
No lasa ho filamatra, hitondra ny tanàna
Dia tena kivy aho fa sarim-pahaverezana,
Tantara efa naloa,
Nariana tany aloha
Kanefa dia izany
No hitantsika androany.

Raha ny fandoroana sy ny fahamamoana,
Midoroka rongony, mitondra antsy lava,
Raha toa ka izany no mbola itompoana…
Asa hanao ahoana ? Ny ampitso ve hazava ?
Fa haizina no hita
Sy koa lalovantsika,
Tarazon’ny fahiny
No hita ankehitriny.

Raha toa ka izany no lasa fomba fiaina,
Raha toa ka izany no apetraka ho tantara,
Raha toa ka izany no hameno ny toe-tsaina,
Raha toa ka izany no ataontsika anjara,
Ahoana re ny ho avy ?
Fa tena mampanavy
Mahangoly koa ny tava
Ilay…Rivo-pandrava !

DadaRabe

AZA AMPIJALIANA NY TENINTSIKA (DdRb)

dadarabe — Tue, 08 Apr 2008 02:55:59 +0300

Miarahaba,

Ity misy lalàna vitsy momba ny teny malagasy nalefan'ny reniko ho ahy (Mme RABE Paule, mpampianatra malagasy) efa ho taona maromaro izay. (lavalava ihany an!) :

DdRb

Règle 1: Raha miantomboka voyelle, mianjera ny "o" @ ho sy no
- Raha renisoratra teny iray.
Oh tenenina - hotenenina - notenenina
Règle 2: Tsy mitambatra ny "ho" raha miaraka amin'ny fototeny.
Ho re nefa horenesina
Ho tonga notongavina

Teny miantomboka @ H
Aorian'ny: mba, tokony, tia, te, ta, afaka, madiva, ndeha, aoka
oh: tokony horaisina
- Rehefa tsy hay raha misy h na tsia dia atao fanakambanan-teny na asiana "an-" eo alohany. Raha heno ny "k" dia miantomboka amin'ny "h" ny teny.
an-kandrina -> handrina
lalan-kitan- -> hita

- Ny fototeny ny teny misy ng dia misy "h" mangatsiaka -> hatsiaka

- Ny anarana rehetra any amin'ny adj dia misy "h"
mena -> hamena, mazava -> hazava

Mikambana sa tsia
- Maha:
Raha ny heviny hoe "mahatonga ho" dia mikambana -> mihatsara
Raha manavaka hevitra teny roa: Maha-olona

- Ny tovana rehetra mikambana amin'ny fototeny: mihatsara sns

- Samy hafa manao ahoana sns.

Raha eo aloha mijanona ho teny 2 samy hafa ny fiteny, nefa fiteny samihafa.

Eo amin'ny teny milaza toerana misy:
an oh: an-tsekoly. afara, Antsiranana

- Fiforonan'ny verbe circ: mahandro - miala ny an, misy tovana -ana -> ahandroana.

Matoantenin'ny iharana: Passif
FT+ina na +ana -> vakina - totoina - raraka -> k lasa h: rarahina
ilaina nefa hotazana -> "z" fanatsaram-peo.

Toa sy toy
Toy ny: toa an'i, toa olona sns.
Noho: eo no ho eo, folo taona no ho miakatra, Maro no ho tonga noho ny firaisan-kina.
Lehibe noho ilay nasaina - Raha milaza fotoana: nony tonga izy, Izy no teo.
Raha misy ny aoriana: Noho ny - Tahaka ny - ohatra ny - Momba ny -> Pronom pers: izaho, ianao izy, izahay, ianareo.

FITSIPI-PANORATANA
Tadidio: Ezaka, anikeheo, te-hilalao

Fanakambanan-teny raha renisoratra ny teny faharoa.

I-KA-TRA
1) Miala ny Ka, Tra, soloina tsipi-panohizana,
satroka-zaza -> satro-jaza sns.
(h ->k, s ->ts, l ->d, v ->b, r ->dr na dh, z ->j, f ->p)

2) Raha misy "ny" aoriana, ka, tra -> ky try satroky ny zaza.

3) Raha anaran'olona satroky Rakoto

II-NA ny teny voalohany.
Raha miantomboka @ "ni" na "n" ny teny faharoa: mianjera ny "na" oh: tavia-miaramila.

Raha @ litera hafa dia "a" mianjera soloina "-" oh tanan-jaza, haizim-pito

III-Raha tsy miafara amin'ny KA, TRA, NA ampiana "na" dia toy ny eo ambony taniva vary -> tanim-bary.
(Tanimbary Milaza zavatra concret mitambatra)

Raha zanatsoratra ny teny faharoa: na misy "ny"

1) Raha mpanao ny asa na tompon-javatra ihany no misy faingo mihantona.
oh: hevitr'olona, lanjain'ny vahoaka.

2) Raha adj ny 2ème na COD dia mijanonaa ho teny roa
oh: varotra olona, zaza alika

Ny tsika dia manaraka io koa: tanantsika, lobatsika.

Manaraka io koa ny teny verindroa
oh: petraka -> mipetrapetraka.

Mari-potoana:
Ny matoanteny (verbe) miamtomboka amin'ny "m" amin'ny ankehitriny (présent) dia tsy afaka miantomboka amin'ny zana-tsoratra fa : misoma, hisoma, nisoma: m/h/n

Ankoatra izay: zéro/no/ho. ilalaovaha -> h(o)ilalaovana -> hilalaovana
n(o)ilalaovana -> nilalaovana

Ny momba ny jenetikan’ny mponina ao Madagasikara :

dadarabe — Wed, 27 Feb 2008 01:02:19 +0200

Ny antsasaky ny “lignées génétiques” n’ny mponina ao Madagasikara dia avy amin’ny olona tany Bornéo, izay mielanelana 7000km amin’i Madagasikara. Ny antsasany kosa dia avy any amin’ny mponina avy any Afrika atsinanana.

Ny nosy Madagasikara dia 400km mielanelana amin’i Afrika. Misy valim-pikarohana vaovao nivoaka tamin’ny “American Journal of Human Genetics”, nampiseho fa misy mampiavaka manokana ny mponin’I Madagasikara.

Vao voalohany izao no nahafahana namaritra mazava tsara ny fototry ny “lignées génétiques” n’ny mponina Malagasy, sy ny toerana tokony ho niaviany, ary azo heverina ho manakaiky ny marina hoy ny Dr Matthews Hurles ao amin’ny Wellcome Trust Sanger Institute.

Ireo mponina ireo dia fifangaroana 50/50 ny vondrom-pirazanana anankiroa. Tsara ny manambara fa ireo taranaka ireo dia nifangaro nandritra ny taonjato maro hatramin’ny fiatombohan’ny fisian’ny olona teo amin’io nosy io hoy izy. Ireo marika arkeolojika dia maneho fa vao haingana ny fisian’ny mponina tao amin’ny nosy : eo amin’ny 1500 taona.

Mba ahatomombana ny fikarohana nataony, ireo mpikaroka ao amin’ny Oniversite n’i Cambridge, Oxford ary Leicester, dia nampiasa mpanamarika ny DNA karazany roa : Ny Chromosomes Y, entin’ny lehilahy ihany, ary ny DNA mitochondrial, izay lovain’ny vehivavy ihany. Noho izany ary dia nampitaha ny fitoviana ara-jenetika tamin’ny Malagasy sy ireo mponina isan-karazany amin’ny ranomasim-be Indiana ry zareo. Ireo karazana Chromosome Y tsy avy any afrika hita tamin’ireo Malagasy dia mifanakaiky indrindra amin’ny an’ireo karazana ananan’ny olona any Bornéo (raha oharina amin’ny mponina hafa rehetra). Hita koa tamin’ny alalan’ny DNA mitochondrial fa ny ivon-toerana niaviany dia avy amin’ireo nosy any Asia atsimo atsinanana ary koa avy any afrika atsimon’i Sahara hoy ny Dr Peter Foster ao amin’ny Institut McDonald (ivom-pikarohana momba ny arkeolojika ao amin’ny Oniversite n’i Cambridge).

Efa fantatra rahateo fa ny teny malagasy dia misy ifandraisany amin’ny teny indoneziana. Ny teny tena mifanakaiky aminy indrindra dia ny teny “Maanyan” ampiasaina ao atsimon’i Bornéo hoy i Hurles. Mifandraika izany ilay fikarohana jenetika sy ilay tolokevitra lingistika. Ankoatr’izay, ny firafitry ny mponin’i Madagasikara dia mampiseho endrika mahaliana eo amin’ny tantaran’ny olombelona, raha eo amin’ny fifindra-monina sy ny fifangaroan’ny mponina no jerena. Ary koa vavolombelon’ny fahaizana mahatalanjona nananan’ireo mponina taloha amin’ny fifindra-monina lavitra dia lavitra mamakivaky ranomasim-be.

Ny fifindrana goavana izay niainga avy tany Asia atsimo atsinanana tany amin’ny 2000 taona ka hatramin’ny 1500 taona tany aloha miohatra amin’ny ankehitriny, araka ny vokatr’ireo fikarohana, dia maneho an-tsary koa ny fisian’ny fifindra-monina niainga tamin’io toerana io mankany Pasifika, Mikronezia ary I Polinezia 1000 taona lasa izay.

May 2005

(Mpandika Dr P.Rabe)

Jereo : http://www.sanger.ac.uk/Info/Press/2005/050504.shtml